عباس قديانى

118

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

آمارد كه در جنوب درياى خزر و نيز رى و همدان پرداخت . اما به‌زودى آنتيوخوس سوم به مقابل وى شتافت و همدان را از وى گرفت و معبد آناهيتا را در آنجا غارت كرد . سرانجام آنتيوخوس با او صلح كرد و به باختر رفت و از راه كابل و درهء خيبر به هند رهسپار شد و از كرمان و سيستان بازگشت . اشك سيزدهم پس از عزل برادرش بر تخت نشست . وى يكى از پادشاهان بزرگ اشكانى است . مهمترين واقعه كه در زمان او رخ داد جنگ مشهور حران ( در ماوراء النهر ) است كه در سال 53 ق . م . واقع گشت . اشك شانزدهم و هفدهم ( 4 - 12 م . ) . پس از مرگ فرهادك شاهزاده‌اى به نام ارد دوم بر تخت نشست ولى توسط مردم كشته شد . پس از آن مجلس مهستان از امپراتور روم خواستند كه « ونونه » پسر فرهاد چهارم را كه در روم بود به ايران بفرستد ولى بزرگان از وى ناراضى شده شاهزاده‌اى را به نام اردوان كه در آذربايجان حكومت مىكرد براى پادشاهى دعوت كردند . اشك ششم مهرداد اول ( 174 - 316 ق . م . ) به وصيت برادرش فرهاد بر تخت نشست . وى بانى عظمت دولت پارت است و مورخان او را داريوش سلسلهء اشكانى دانسته‌اند . دولت سلوكى در زمان او بر اثر جنگ با روميان و مصريان و يهوديان به ناتوانى گراييده بود . مهرداد به كشور باختر لشكر كشيد و قسمت غربى آن ناحيه را ضميمهء پارت كرد و سپس به ماد بزرگ حمله نمود و آن ايالت را به پارت ملحق ساخت . پس از آن به طرف باختر رفت و از آنجا به هند درآمد و تا رود هيداسپ در پنجاب براند . بزرگ شدن پارت ، دولت سلوكى را به وحشت انداخت . دمتريوس دوم خيال حمله به پارت را داشت كه به دست مهرداد گرفتار شد . مهرداد با او به خوبى رفتار كرد و دخترش « روزگونه » را به او به زنى داد و در سال 136 ق . م . درگذشت . اشك نوزدهم واردان ( 40 - 46 م . ) پس اردوان پسرش واردان شاه شد . چون برادرش گودرز مدعى سلطنت بود پيش از آنكه جنگى بين آن‌دو روى دهد قرار شد دو برادر باهم صلح كنند و گودرز از ادعاى سلطنت صرف‌نظر كرده در گرگان بماند . پس از چندى گودرز ديگرباره سر به شورش برداشته به كمك قبيله داهه برادر را شكست داد سپس « واردان » به قتل رسيد ( 64 م . ) . اشك نهم مهرداد دوم ( 124 - 86 ق . م . ) . از پادشاهان بزرگ اشكانى كه سكاها را شكستى سخت داد و با چينيان پيمان بازرگانى و ترانزيت بست . در زمان وى بود كه ايران و روم براى نخستين‌بار با يكديگر روبه‌رو شدند و اختلاف آنها تا آخر بر سر مسئله ارمنستان بود . اشك هجدهم - اردوان سوم اشك هشتم - اردوان دوم پسر فرى پاپت از زمامداران اشكانى عموى فرهاد دوم كه در جنگ با قوام « يوئچى » كشته شد .